Lịch sử dân tộc ghi nhận Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi là một trong những danh tướng kiệt xuất dưới triều Hậu Lê. Ông là cháu ruột của anh hùng dân tộc Lê Lợi, có nhiều đóng góp quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh xâm lược và trong công cuộc xây dựng đất nước sau khi giành được độc lập. Với tài thao lược quân sự và đức độ của một vị tướng trung quân ái quốc, ông được triều đình giao nhiều trọng trách lớn.

Năm 1446, trong cuộc chinh phạt Chiêm Thành, khi đoàn quân tiến đến vùng chân núi Long Ngâm thuộc địa phận ngày nay của xã Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh, ông lâm bệnh nặng và qua đời tại đây. Để tưởng nhớ công lao của vị danh tướng, nhân dân và triều đình đã lập đền thờ dưới chân núi Long Ngâm. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, đền thờ Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi trở thành một địa chỉ văn hóa tâm linh nổi tiếng, thu hút đông đảo du khách và nhân dân khắp nơi về dâng hương, chiêm bái và đã được công nhận di tích lịch sử văn hóa Quốc gia.

Gắn bó với di tích lịch sử đặc biệt ấy là Đền thờ vọng Lê Khôi ở thôn Mai Lâm, xã Mai Phụ. Theo truyền thống địa phương, đền vọng được người dân dựng xây từ nhiều thế hệ trước để thuận tiện cho việc thờ tự, hương khói và tưởng niệm vị anh hùng dân tộc. Đối với người dân Mai Lâm, đền vọng không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết cộng đồng, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của cha ông.

Hằng năm, vào dịp kỷ niệm ngày giỗ Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi, người dân Mai Lâm lại tổ chức nhiều hoạt động trang nghiêm và giàu bản sắc văn hóa. Nổi bật nhất là nghi lễ rước kiệu trên thuyền từ Đền thờ vọng Mai Lâm về Đền thờ chính dưới chân núi Long Ngâm. Đây là nghi thức độc đáo đã được duy trì qua nhiều thế hệ, thể hiện lòng thành kính của nhân dân đối với vị danh tướng.

Trong ngày lễ chính, đoàn rước được tổ chức long trọng với cờ hội, đội nghi trượng, đội tế lễ và đông đảo nhân dân tham gia. Kiệu thờ được cung nghinh từ đền vọng xuống bến thuyền trong tiếng trống chiêng rộn rã. Những chiếc thuyền được trang hoàng cờ hoa rực rỡ lướt trên mặt nước, đưa linh vị Chiêu Trưng Đại Vương về đền chính. Hình ảnh đoàn thuyền nối dài trên sông tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc, vừa linh thiêng vừa đậm đà bản sắc vùng quê ven biển Cửa Sót.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Qua những câu chuyện lịch sử về cuộc đời và sự nghiệp của Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi, lớp trẻ hiểu thêm về công lao của các bậc tiền nhân trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước. Đây cũng là dịp để bà con nhân dân gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình làng nghĩa xóm và cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Năm nay, hướng tới Lễ hội Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi năm 2026, người dân thôn Mai Lâm và xã Mai Phụ đang khẩn trương triển khai công tác chuẩn bị với tinh thần trách nhiệm cao. Những ngày này, khuôn viên Đền thờ vọng được dọn dẹp sạch sẽ, chỉnh trang cảnh quan, cắt tỉa cây xanh và tu sửa các hạng mục cần thiết. Các tuyến đường dẫn vào khu vực đền được vệ sinh phong quang, tạo diện mạo khang trang đón du khách thập phương.

Ban tổ chức lễ hội cùng các đoàn thể và bà con nhân dân cũng tích cực chuẩn bị các điều kiện phục vụ nghi lễ rước kiệu, tế lễ và các hoạt động văn hóa truyền thống. Các đội nghi thức, đội tế lễ tiến hành luyện tập chu đáo nhằm bảo đảm lễ hội diễn ra trang nghiêm, đúng nghi thức cổ truyền. Công tác bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và an toàn giao thông cũng được xây dựng kế hoạch cụ thể.

Đặc biệt, tinh thần tự nguyện đóng góp công sức của người dân địa phương tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Từ các bậc cao niên đến đoàn viên thanh niên, phụ nữ và nhân dân trong thôn đều tích cực tham gia các phần việc chuẩn bị cho ngày hội lớn. Sự chung tay ấy không chỉ thể hiện lòng thành kính đối với Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi mà còn góp phần gìn giữ, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống của quê hương.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, Đền thờ vọng Mai Lâm vẫn là điểm tựa tâm linh thiêng liêng trong đời sống của người dân địa phương. Lễ hội Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi không chỉ là hoạt động tín ngưỡng truyền thống mà còn là nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại, hun đúc tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa quê hương. Với sự chuẩn bị chu đáo của nhân dân Mai Lâm và xã Mai Phụ, lễ hội năm nay hứa hẹn sẽ diễn ra trang trọng, an toàn, để lại nhiều ấn tượng đẹp trong lòng người dân và du khách thập phương./.